Nội dung này đã khóa

Vui lòng đăng nhập hoặc đăng ký mua sách để đọc tiếp những kiến thức chuyên sâu này.

Mua bản đầy đủ

CHƯƠNG 3. CÔNG VIỆC, VAI TRÒ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA QC TRONG NHÀ MÁY

"QC và Sản xuất giống như hai vợ chồng trong một gia đình. Cãi nhau suốt ngày nhưng không thể thiếu nhau. Cùng mục tiêu nuôi đứa con (Sản phẩm) khôn lớn."

Chào mừng bạn đến với chương "thực chiến" nhất. Ở đây chúng ta không nói chuyện lý thuyết nữa. Chúng ta nói chuyện về mồ hôi, nước mắt và cả những cuộc cãi vã nảy lửa trên sàn sản xuất. Nhiều QC mới vào nghề bị "sốc nhiệt" không phải vì không biết đo đạc, mà vì không biết cách sống chung và làm việc với bộ phận Sản xuất. Chương này sẽ trang bị cho bạn bản lĩnh đó.

3.1 Làm QC là làm gì? – Hiểu đúng bản chất công việc

Nhiều người nghĩ: "Làm QC là đi bắt lỗi". Sai. Bắt lỗi là việc của cái máy dò kim loại, của cái Camera AI. Con người QC làm việc cao cấp hơn nhiều.

Làm QC là Quản trị sự biến thiên (Managing Variation). Hãy tưởng tượng nhà máy là một dàn nhạc giao hưởng. Mỗi người công nhân, mỗi cái máy là một nhạc cụ. QC là Nhạc trưởng (Conductor).

Nếu tiếng Violin (Nhiệt độ) hơi cao, nhạc trưởng ra hiệu giảm xuống.
Nếu tiếng Trống (Tốc độ máy) hơi chậm, nhạc trưởng ra hiệu nhanh lên. Mục tiêu là để bản nhạc (Sản phẩm) vang lên hài hòa, đúng nhịp, 100 lần diễn như một.

Công thức của QC:

QC = (Đo lường + Phân tích) x Hành động

Nếu bạn chỉ đo mà không phân tích -> Bạn là cái cân. Nếu bạn đo, phân tích nhưng không hành động (không bắt dừng máy, không cảnh báo) -> Bạn là bù nhìn.

3.2 Mô tả công việc (MTCV/JD) của QC trong nhà máy

Một ngày đẹp trời bạn đi phỏng vấn, nhà tuyển dụng hỏi: "Theo em, QC vào ca phải làm những gì?". Đừng trả lời chung chung. Hãy trả lời theo dòng thời gian (Timeline).

3.2.1 CHECKLIST CÔNG VIỆC 1 CA CỦA QC HIỆN TRƯỜNG (MẪU)

Thời điểm	Công việc (What)	Mục đích (Why)
Đầu ca (07:30 - 08:00)	Họp giao ban (Toolbox meeting): Nghe ca trước bàn giao lỗi, nghe kế hoạch sản xuất hôm nay. Kiểm tra đầu ca (Line Clearance): Kiểm tra máy móc sạch chưa? Đúng bao bì chưa? Đúng date code chưa?	Để biết điểm nóng cần theo dõi. Tránh sai sót ngay từ phút đầu tiên (sai bao bì, sai date là chết cả lô).
Trong ca (08:00 - 11:30)	Đi tuyến (Patrol): Cứ 30-60 phút 1 lần. Lấy mẫu kiểm tra (Sampling): Cân trọng lượng, test độ kín, test ngoại quan theo tần suất. Ký duyệt hồ sơ: Ký xác nhận vào các phiếu ghi chép của công nhân.	Giám sát liên tục. Phát hiện xu hướng lỗi (Trend) để chỉnh máy kịp thời. Đảm bảo dữ liệu được ghi chép trung thực.
Giữa ca/Ăn trưa	Bàn giao chéo: Không để line trống không có QC.	Chất lượng không được ngủ trưa.
Cuối ca (16:00 - 16:30)	Tổng kết số liệu: Tính tỷ lệ phế phẩm trong ca. Xử lý hàng Pending (Chờ): Quyết định lô hàng nghi ngờ là Đạt hay Hủy. Viết báo cáo: Ghi lại các sự cố vào sổ giao ca.	Chốt sổ sách. Bàn giao kinh nghiệm cho ca sau.

Lưu ý: Công việc quan trọng nhất không nằm trong list này, đó là "Có mặt ngay lập tức khi có sự cố". QC giống lính cứu hỏa, còi hú là phải trượt ống xuống ngay.

3.3 Kiểm tra và Kiểm soát – hai khái niệm thường bị nhầm lẫn

Tôi muốn khắc sâu điều này vào tâm trí bạn: Inspection (Kiểm tra) vs Control (Kiểm soát).

3.3.1 Hình ảnh ví dụ:

Bạn đang lái xe ô tô trên đường.

Kiểm tra: Bạn nhắm mắt lái. Cứ 5 phút bạn mở mắt ra nhìn đồng hồ tốc độ 1 lần. Nếu thấy quá tốc độ thì đạp phanh gấp. -> Rủi ro tai nạn cực cao. Tốn xăng (do phanh gấp).
Kiểm soát: Bạn mở mắt nhìn đường và liếc đồng hồ liên tục. Chân ga điều chỉnh nhịp nhàng. Thấy dốc thì tăng ga, thấy chướng ngại vật thì rà phanh từ xa. -> Xe chạy êm, an toàn, tiết kiệm.

QC tồi là QC Kiểm tra: Đợi ra hàng trăm cái bánh hỏng rồi mới đi nhặt bỏ thùng rác. QC giỏi là QC Kiểm soát: Thấy nhiệt độ lò nướng hơi dao động là đã chỉnh lại rồi, nên không có cái bánh nào hỏng cả.

3.4 Mục đích cuối cùng của QC

Có phải là "Bắt được nhiều lỗi"? Không. Có phải là "Không cho hàng lỗi ra thị trường"? Chưa đủ (đó là mức tối thiểu).

Mục đích tối thượng của QC là: HỆ THỐNG TỰ VẬN HÀNH ĐÚNG (Self-correcting System). Nghĩa là làm sao để công nhân sản xuất tự có ý thức và kỹ năng kiểm soát chất lượng, để QC... thất nghiệp. Nghe vô lý nhỉ? Nhưng đó là sự thật. Khi bạn rèn luyện cho đội ngũ sản xuất ý thức làm đúng, bạn (QC) sẽ chuyển hóa vai trò từ "Cảnh sát" sang "Cố vấn chiến lược". Đó là level cao cấp hơn.

3.5 Vai trò của QC trong hệ thống nhà máy

QC đóng 3 vai trò cùng lúc:

Cảnh sát (Policeman):
- Nhiệm vụ: Giám sát tuân thủ. Bắt lỗi vi phạm quy trình (không đeo găng tay, không ghi chép...).
- Thái độ: Nghiêm khắc, công bằng, không vị nể.
Bác sĩ (Doctor):
- Nhiệm vụ: Chẩn đoán sức khỏe dây chuyền. Nhìn biểu đồ nhiệt độ biết máy sắp hỏng. Nhìn màu sản phẩm biết nguyên liệu có vấn đề.
- Thái độ: Tỉ mỉ, phân tích, khoa học.
Huấn luyện viên (Coach):
- Nhiệm vụ: Hướng dẫn công nhân cách làm đúng. "Chị ơi, chị dán tem thế này mới không bị lệch nè, em chỉ chị mẹo này...".
- Thái độ: Thân thiện, hỗ trợ, kiên nhẫn.

Sai lầm thường gặp: QC chỉ diễn vai Cảnh sát (suốt ngày phạt) nên bị ghét. Hoặc chỉ diễn vai Huấn luyện viên (dễ dãi) nên bị nhờn. Bạn phải là tể tướng "trong nhu có cương".

3.6 Ai là người tạo ra chất lượng sản phẩm?

Tôi từng hỏi câu này trong các buổi đào tạo công nhân: "Các anh chị cho tôi hỏi, ai là người làm ra chất lượng cái chai này?" Mọi người đồng thanh: "Mấy ông QC!".

SAI LẦM CHẾT NGƯỜI. QC không chạm tay vào máy. QC không đổ nguyên liệu vào nồi. QC chỉ là người Đo đạc chất lượng. Người tạo ra chất lượng chính là Người Sản Xuất.

Nếu anh trộn hồ sai tỉ lệ -> Tường nứt. QC có thánh cũng không cứu được bức tường đó, chỉ có đập đi xây lại. Tư duy đúng: "Quality is made in the process, not inspected in." (Chất lượng được tạo ra trong quá trình, không phải do kiểm tra).

3.7 Ai chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm?

Nếu lô hàng bị khách hàng trả về, ai bị trừ lương? Thường thì Sếp sẽ lôi đầu ông QC ra chửi trước: "Mày kiểm kiểu gì để lọt lỗi?". Oan ức không? Có. Nhưng đúng. Chịu trách nhiệm ở đây là Trách nhiệm chốt chặn.

Nhưng sâu xa hơn, trách nhiệm thuộc về Toàn thể công ty (Total Quality Management):

Ông Mua hàng ham rẻ -> Nguyên liệu rác -> Lỗi.
Ông Bảo trì lười sửa máy -> Máy rung -> Lỗi.
Ông Nhân sự tuyển người kém -> Làm ẩu -> Lỗi.
Ông Kho bảo quản nóng -> Hư hỏng -> Lỗi.

QC là người đứng mũi chịu sào, nhưng QC phải biết dùng dữ liệu để chỉ ra "chỗ ngứa" nằm ở đâu, để Sếp trị đúng người đúng tội.

3.8 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm (Mô hình 5M1E)

Khi phân tích một vấn đề chất lượng, hãy dùng kính chiếu yêu 5M1E:

Material (Nguyên liệu): Đầu vào có thay đổi gì không? Lô mới hay lô cũ?
Machine (Máy móc): Máy có vừa bảo trì không? Có chi tiết nào mòn không?
Man (Con người): Công nhân mới hay cũ? Hôm nay họ có mệt mỏi/âm ức gì không?
Method (Phương pháp): Quy trình có thay đổi SOP không?
Measurement (Đo lường): Dụng cụ đo của QC có chuẩn không? Hay tại cái cân bị sai?
Environment (Môi trường): Hôm nay trời nồm ẩm, hay quá nóng?

Dùng checklist này, bạn sẽ không bao giờ bỏ sót nguyên nhân.

3.9 Xung đột QC – Sản xuất: Nguyên nhân và bản chất

Đây là "đặc sản" của nghề. Tại sao QC và SX hay cãi nhau? Vì mục tiêu (KPI) đối nghịch nhau (ngắn hạn):

Sản xuất: Được trả lương theo Sản lượng (Quantity). Họ muốn chạy nhanh, chạy nhiều. Họ ghét dừng máy.
QC: Được trả lương theo Chất lượng (Quality). Họ muốn chạy chuẩn, chậm cũng được miễn là tốt. Họ sẵn sàng bắt dừng máy nếu thấy rủi ro.

Sản xuất coi dừng máy là mất tiền. QC coi chạy tiếp mới là mất tiền (tiền đền bù). Cả hai đều đúng ở góc nhìn của mình. Mâu thuẫn này là Cần thiết. Nếu QC và SX tuy 2 mà 1, xuề xòa với nhau, thì công ty nát. Nếu QC và SX đánh nhau suốt ngày, công ty loạn. Cần một sự "Căng thẳng lành mạnh" (Healthy Tension).

3.10 Tình huống hiện trường: QC bị ép cho hàng qua

Tình huống: Ngày 30 cuối tháng. Còn thiếu 5 tấn hàng để đạt chỉ tiêu doanh số. Lô hàng cuối cùng bị lỗi ngoại quan nhẹ (màu nhạt hơn chuẩn một xíu xiu). Giám đốc Nhà máy (Factory Manager - FM) chạy xuống, vỗ vai QC: "Thôi em ơi, lỗi này bé tẹo, khách hàng dễ tính lắm, ký cho anh đi để anh em còn có thưởng, không thì cả nhà máy đói". Áp lực khủng khiếp! Cả xưởng nhìn bạn như kẻ thù nếu bạn lắc đầu.

Cách xử lý của QC bản lĩnh:

Không nói "Không" ngay lập tức: Sẽ gây ức chế. Hãy tỏ ra đồng cảm: "Em hiểu, em cũng muốn anh em có thưởng lắm chứ".
Dùng dữ liệu: "Nhưng anh xem, màu này lệch Delta E = 3.0 rồi. Lần trước lô lệch 2.5 khách đã phàn nàn. Giờ xuất đi rủi ro bị trả về là 90%. Nếu trả về, tiền đền bù gấp 3 lần tiền thưởng. Anh có dám đánh đổi không?". -> Đẩy quả bóng trách nhiệm về phía FM.
Đề xuất giải pháp (Win-Win): "Hay là mình sàng lọc lại, chọn những thùng màu đậm hơn xuất trước? Hoặc xin ý kiến Giám đốc Kinh doanh (Sales), nếu phía Sale đồng ý nhận hàng (ký Cam kết bảo lãnh), em sẽ ký nhượng bộ (Concession) cho lô này".

Tuyệt đối không tự ý ký nhượng bộ nếu không có thẩm quyền. Vì khi sự cố xảy ra, FM sẽ chối bay: "Ơ nó là QC nó phải chặn lại chứ, sao nó lại cho qua?". Lúc đó bạn chết đứng.

3.11 Tình huống hiện trường: Khi QC bị coi là 'kẻ cản đường'

Công nhân hay nói xấu QC: "Cái thằng mặt hãm tài, cứ thấy nó lù lù đến là máy hỏng". Làm sao để xóa bỏ định kiến này?

Đừng chỉ xuất hiện khi có sự cố: Hãy xuất hiện cả khi máy chạy tốt. Tới hỏi han anh em: "Hôm nay máy chạy êm không anh? Có cần em hỗ trợ đo mẫu giúp không?".
Giúp họ sửa lỗi: Thay vì ghi biên bản phạt, hãy xắn tay áo vào chỉnh máy cùng họ. "Anh chỉnh con ốc này lỏng ra tí là hết bị nhăn tem ngay". Khi bạn giúp họ làm việc dễ dàng hơn, họ sẽ coi bạn là ân nhân.
Khen ngợi: Khi chất lượng tốt, hãy khen công khai. "Hôm nay tổ anh A chạy hàng đẹp quá, chuẩn từng milimet". Lời khen không mất tiền mua nhưng mua được lòng người.

3.12 Case study tổng hợp: Một ngày làm việc của QC hiện trường

Tôi là Lan, QC Line chuyền đóng gói nước giải khát.

07:30: Tới xưởng. Việc đầu tiên: Check mail xem ca đêm có sự cố gì không. Thấy báo máy dán nhãn số 2 hay bị lệch. Note ngay vào sổ tay.
08:00: Họp đầu ca 5 phút với Tổ trưởng SX. Tôi nhắc: "Hôm nay chạy hàng xuất Nhật, tiêu chuẩn gắt lắm nha các anh, lưu ý cái nắp chai đừng để trầy".
09:00: Đi kiểm tra. Phát hiện một công nhân mới không đeo găng tay bốc nắp. Tôi không quát. Tôi tới vỗ vai: "Em ơi, tay mình có mồ hôi, bốc vào nắp dễ sinh vi khuẩn lắm, đeo găng vào nhé". Em ấy dạ vâng làm theo ngay. (Vai trò Huấn luyện viên).
10:30: Lấy mẫu đo Brix (độ ngọt). Thấy Brix = 10.8 (Chuẩn 11.0 +/- 0.5). Vẫn trong chuẩn nhưng đang có xu hướng giảm (lần đo trước là 11.0). Tôi báo ngay cho QC phòng pha chế: "Bên đó kiểm tra lại đường đi, thấy Brix đang tụt dần đấy". Nhờ vậy, bên pha chế phát hiện ra van đường bị nghẹt, xử lý ngay trước khi nó tụt xuống dưới 10.5. (Vai trò Kiểm soát dự phòng).
14:00: Máy in date bị lỗi, in mờ nhòe. Sản xuất xin chạy cố cho hết cuộn bao bì. Tôi kiên quyết: "Dừng! In mờ thế này ra thị trường người ta tưởng hàng hết date". Tôi yêu cầu dừng máy, gọi bảo trì. Trong lúc chờ, tôi hỗ trợ họ phân loại mấy thùng hàng vừa chạy ra bị mờ date để xử lý riêng. (Vai trò Cảnh sát + Hỗ trợ).
16:30: Viết báo cáo. Ra về với đôi chân mỏi nhừ nhưng cái đầu nhẹ nhõm. Hôm nay không có lô hàng lỗi nào lọt lưới.

Đó, nghề QC là vậy đó. Bình dị, lặp lại, nhưng đầy ý nghĩa.

TỔNG KẾT CHƯƠNG 3

Bạn đã hiểu được gánh nặng và vinh quang trên vai người QC. Nghề này đòi hỏi bạn phải có cái đầu lạnh (Kỹ thuật), trái tim nóng (Đam mê) và bàn tay sắt (Nguyên tắc). Ở chương tiếp theo, chúng ta sẽ đi sâu vào kỹ năng cốt lõi nhất của nghề: Kiểm tra và Kiểm soát tại hiện trường (Shopfloor Control). Hãy chuẩn bị tinh thần, chúng ta sẽ đi vào chi tiết kỹ thuật.